Tranh cãi nằm ngay trên bàn: 56 quốc gia muốn bỏ nhiên liệu hóa thạch, nhưng phân nửa lại đang sản xuất than, dầu, khí đốt. Tại Santa Marta ngày 30/4, họ chọn ký vào một lộ trình chưa có hạn chót.
- Ngày 30/4, EU, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia, Philippines và nhiều nước đạt đồng thuận sau gần một tuần thảo luận.
- Theo Carbon Brief, nhóm này đại diện cho một phần ba nền kinh tế toàn cầu.
- Phân nửa số nước tham gia đang sản xuất nhiên liệu hóa thạch, nên bài toán giảm sản lượng không hề dễ đâu.
- Colombia đặt mục tiêu giảm 90% khí thải năng lượng vào năm 2050, cần 10 tỷ USD mỗi năm và kỳ vọng tiết kiệm ròng 23 tỷ USD hằng năm từ 2050.
- Hội nghị lần hai dự kiến diễn ra đầu năm 2027 tại đảo Tuvalu thuộc Thái Bình Dương, Ireland đồng chủ trì.
📋 Nội dung chính
- ▸ Bỏ nhiên liệu hóa thạch: 56 quốc gia chốt đường chạy
- ▸ Chi tiết sự kiện – khi an ninh năng lượng ép bàn đàm phán
- ▸ Phản ứng & ý kiến – tiền mới là vạch VAR
- ▸ Bối cảnh – COP28 có gần 200 nước, Santa Marta chọn ít hơn
- ▸ Tác động & dự đoán – hiệp sau thuộc về vốn rẻ
- ▸ Kết luận – cuộc chơi đã rời khỏi bục phát biểu
Bỏ nhiên liệu hóa thạch: 56 quốc gia chốt đường chạy
Tháng 5/2026, tín hiệu phát ra từ Colombia không nằm ở khẩu hiệu. Nằm ở danh sách. EU, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia, Philippines cùng nhiều nước đã đồng thuận lập lộ trình giảm dần than, dầu, khí đốt sau gần một tuần họp tại Hội nghị thượng đỉnh Santa Marta.
Nhanh. Nhưng chưa đủ. Khối này đại diện cho một phần ba nền kinh tế toàn cầu, theo Carbon Brief; chính chi tiết ấy biến thỏa thuận Santa Marta thành pha tăng tốc ở giữa cuộc đua, giống một đội bóng ép sân phút 60 nhưng vẫn chưa xé lưới.
Luận điểm cần nhìn thẳng – thỏa thuận ngày 30/4 mạnh ở thế liên minh, yếu ở tính cưỡng chế. Kế hoạch không bị khóa bằng cấu trúc cứng, cũng chưa có thời hạn hoàn tất. Vậy ai chịu sức ép đầu tiên? Nhóm sản xuất nhiên liệu hóa thạch trong liên minh, vì họ phải trình kế hoạch giảm dần sản lượng mà vẫn giữ việc làm, thu ngân sách, giá điện.
Chi tiết sự kiện – khi an ninh năng lượng ép bàn đàm phán
Bà Stientje van Veldhoven, Bộ trưởng Khí hậu Hà Lan, nói biến động giá và phụ thuộc nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch gây hệ lụy kéo dài lên kinh tế. Câu ấy chạm đúng dây thần kinh năm 2026 – giá dầu, tuyến biển, kho dự trữ, lạm phát. Một cú nghẽn ở Eo biển Hormuz ngày 11/3 đã đủ nhắc thị trường rằng năng lượng đâu chỉ là chuyện khí hậu.
“Việc chuyển đổi khỏi dầu, than, khí đốt là cấp thiết, nhằm củng cố an ninh năng lượng, giảm ảnh hưởng của những cú sốc tương tự khủng hoảng giá dầu đang diễn ra.” — Bà Stientje van Veldhoven, Bộ trưởng Khí hậu Hà Lan
Santa Marta dựng ba đường chạy – lộ trình từng nước, công cụ tài chính, phối hợp giữa bên sản xuất và bên tiêu dùng. Thêm một nhánh nữa – chuyển đổi lao động khi sản lượng nhiên liệu hóa thạch giảm.
Không nhỏ chút nào.
Con số 20 nói lên nhiều điều. Ở đây có nghịch lý. Năng lượng tái tạo rẻ hơn trong nhiều dự án, nhưng nhóm Nam bán cầu vẫn chịu lãi vay cao và thiếu vốn dài hạn. Đá bóng cũng vậy thôi – chiến thuật tốt mà ngân sách mỏng, đội hình vẫn vỡ ở 20 phút cuối. Tại sao lại có sự chênh lệch này?
Phản ứng & ý kiến – tiền mới là vạch VAR
Colombia đi trước bằng bản dự thảo lộ trình và nhóm chuyên gia khoa học tư vấn. Kế hoạch đặt mục tiêu giảm 90% khí thải từ sử dụng năng lượng vào năm 2050, lấy mốc 2015, qua chuyển đổi nhiên liệu hóa thạch và điện khí hóa giao thông. Giá vé – 10 tỷ USD mỗi năm.
Đắt. Rất đắt. Nhưng bảng tính Colombia lại đưa ra khoản tiết kiệm ròng 23 tỷ USD hằng năm từ năm 2050. Nếu con số ấy đứng vững qua thẩm định chính sách, Santa Marta sẽ có một thứ COP28 thiếu – mô hình tiền ra, tiền về, lịch trả nợ.
| Hạng mục | Số liệu trong nguồn | Ý nghĩa chính sách |
|---|---|---|
| Quy mô liên minh | 56 quốc gia | Tạo sức nặng đàm phán trước COP30 |
| Tỷ trọng kinh tế | Một phần ba kinh tế toàn cầu | Đủ lớn để tác động thương mại năng lượng |
| Mục tiêu Colombia | Giảm 90% khí thải năng lượng vào 2050 | Đưa điện hóa giao thông vào lõi kế hoạch |
| Chi phí Colombia | 10 tỷ USD mỗi năm | Cần vốn rẻ, dài hạn, tránh bẫy nợ |
| Lợi ích dự kiến | 23 tỷ USD tiết kiệm ròng mỗi năm từ 2050 | Biến khí hậu thành bài toán ngân sách |
Bộ trưởng Môi trường Colombia Irene Vélez Torres cho biết Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và các quốc gia Trung Đông không tham dự. Chi tiết ấy làm bức tranh sắc hơn – người muốn chạy đã vào sân, những tay giữ nhiều bóng vẫn đứng ngoài đường biên.
Bối cảnh – COP28 có gần 200 nước, Santa Marta chọn ít hơn
COP28 năm 2023 từng ghi nhận gần 200 quốc gia nhất trí chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch. liền sau đó, các kỳ COP không đẩy được cam kết đi xa hơn vì nhóm dầu mỏ Trung Đông, nhất là Arab Saudi, chặn nhịp. Rồi mắc kẹt.
Santa Marta chọn cách khác – mời những bên ủng hộ lộ trình giảm nhiên liệu hóa thạch tại COP30. Cách làm này giống một giải đấu tách nhóm tranh lên ngôi vương khỏi nhóm đá giữ hạng; ít đội hơn, luật mềm hơn. Nhưng tốc độ xử lý bóng cao hơn. Pháp tuần trước cũng đã trở thành nước phát triển đầu tiên công bố lộ trình quốc gia giảm dần nhiên liệu hóa thạch.
Nhóm công tác tài chính sẽ tìm cách giúp nước nghèo tránh bẫy nợ, huy động vốn chuyển đổi, rà soát trợ cấp nhiên liệu hóa thạch với hỗ trợ từ Viện phân tích quốc tế về Phát triển Bền vững (IISD). Một nhóm khác xử lý thương mại tiêu dùng nhiên liệu hóa thạch, có Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) hỗ trợ. Tên tổ chức dài, việc còn dài hơn.
Tác động & dự đoán – hiệp sau thuộc về vốn rẻ
Tại thời điểm Tháng 5/2026, Santa Marta chưa làm than, dầu, khí đốt biến mất khỏi bảng cân đối quốc gia nào. Nhưng nó đổi trục tranh luận – từ lời hứa khí hậu sang hợp đồng tài chính, từ đạo đức môi trường sang an ninh năng lượng. Phải thế chứ.
Dự báo gần nhất – hội nghị lần hai tại Tuvalu đầu năm 2027 sẽ xoáy vào chi phí vay, bảo lãnh rủi ro và lịch giảm sản lượng. Nếu không có cơ chế vốn đủ rẻ cho Bangladesh, Philippines hay các nước Nam bán cầu, lộ trình sẽ thành giáo án đẹp mà cầu thủ không đủ giày ra sân.
Counter-argument cũng cần đặt lên bàn. Không ràng buộc thời hạn, 56 quốc gia dễ biến đồng thuận thành bảng đăng ký thiện chí. Song chính chỗ mềm ấy lại giúp phân nửa nhóm sản xuất nhiên liệu hóa thạch bước vào phòng họp, thay vì đóng cửa từ phút đầu.
Kết luận – cuộc chơi đã rời khỏi bục phát biểu
The Guardian, AP và Carbon Brief đặt Santa Marta vào mạch sau COP28. Nhưng điểm chốt nằm ở COP30 – ai có tiền, ai có lịch, ai dám giảm sản lượng. Năm 2026 sẽ không thưởng cho tuyên bố dài; thị trường chỉ nhìn megawatt mới, khoản vay rẻ, mỏ dầu đóng bớt và công nhân được chuyển nghề. Kỷ nguyên than, dầu, khí đốt chưa khép lại — nhưng phòng thay đồ đã đổi chiến thuật.
